Stimuleren van bèta-talent in de klas

Auteur: Ton van der Valk

Op scholen is steeds meer aandacht voor bèta-talent; Leerlingen die meer willen en kunnen dan wat hen wordt aangeboden in de standaardcurricula voor bètavakken. Dit artikel geeft een overzicht van mogelijkheden die de school bètagetalenteerde leerlingen kan bieden om zich optimaal te ontwikkelen. Daarbij ligt de nadruk op vwo-bovenbouw.

Bèta-talenten

Bèta-talenten hebben een grote belangstelling, gemotiveerdheid en talent voor bètavakken. Vaak gaat het om multi-talenten: hun belangstelling en talenten zijn breder dan alleen de bètavakken.
Als de lessen exacte vakken hen niet de uitdaging bieden waar ze behoefte aan hebben, kan dat leiden tot onderpresteren. Of ze richten ze op iets anders waar ze wel uitdaging in zien.
In Nederland heerst de gedachte dat de betere leerling zichzelf wel ontwikkelt. Maar uit internationaal onderzoek (PISA) blijkt dat er, vergeleken met andere landen, in Nederland minder leerlingen zijn die topprestaties leveren. Het vergroten van het topsegment is een reden om meer aandacht te besteden aan talentontwikkeling in het voortgezet onderwijs. In 2011 start het Platform Bèta Techniek het programma Bèta Excellent voor het voortgezet onderwijs.

Wat heeft een lerarenopleider hieraan?

Eén van de taken van een lerarenopleider is de docenten-in-opleiding bewust te maken van verschillen tussen leerlingen in hun klas en hen handvatten te geven om aan die verschillen tegemoet te komen. Want de mate waarin docenten tegemoet komen aan deze verschillen bepaalt in belangrijke mate de kwaliteit van het onderwijs. Dit artikel geeft lerarenopleiders handvatten hoe zij leraren-in-opleiding kunnen stimuleren (ook) de bètagetalenteerde leerlingen de grenzen van hun kennen en kunnen op te zoeken en te verleggen.

Wat heeft een docent hieraan?

Dit artikel geeft docenten een overzicht van mogelijkheden waarop zij bètagetalenteerde leerlingen meer uitdagend onderwijs kunnen geven. Daarnaast geeft het aan hoe je in de klas/school een cultuur kunt kweken waarin iedereen, ook de minder getalenteerde leerling, de grenzen van zijn kunnen opzoekt en probeert te verleggen

Aan de slag met bèta-talent

Identificatie
Dan is de eerste stap: leerlingen te identificeren als bèta-talent. Aanwijzingen:
• In de onderbouw: extra enthousiasme voor de bètavakken
• In de bovenbouw: hoge cijfers en ‘ruimte over’ hebben
• Maar ook: vermoedens van onderpresteren.

Organisatie en Vormgeving programma
Er zijn keuzes te maken m.b.t. het vormgeven van het programma.

Met wie pak je het aan?
• Individueel, alleen in jouw lessen
• Met je sectie
• Met de bètasecties gezamenlijk
• Schoolbreed

Hoe ga je de getalenteerde leerlingen groeperen?
• In talentklassen
• Groepjes binnen een klas
• Individueel

Waar vind het onderwijs aan de getalenteerde leerlingen plaats?
• Binnen klasverband
• Talentklassen in de school
• Buiten school

De praktijkvoorbeelden hieronder helpen je hierin keuzes te maken.

Praktijkvoorbeelden voor de onderbouw-vwo

Voorbeelden van onderbouwprogramma's

Veel scholen zijn al gestart met onderwijs aan getalenteerde leerlingen. In de onderbouw gaat het dan vaak om brede programma’s die zich niet tot de bètavakken beperken. Dat geeft breed geïnteresseerde leerlingen de gelegenheid te verkennen een voorkeur voor vakken te ontwikkelen, die tot uiting kan komen in hun profielkeuze.

Zie bijvoorbeeld ‘Atheneum-plus’ van College de Heemlanden in Houten

Of vwo-bèta van scholengemeenschap de Amersfoortse Berg
Zie ook de diapresentatie van de Amersfoortse Berg.

Bekijk de video’s over plusklassen in twee scholen op Leraar24:

Hoogbegaafdheid – VWO-plusklas

Durven Delen Doen: vwo-Xtra

Praktijkvoorbeelden voor de bovenbouw-vwo

Talentprogramma’s van universiteiten

Veel Nederlandse universiteiten hebben programma’s die zich op getalenteerde leerlingen richten. Zij bieden deze leerlingen onderwijs aan de universiteit over onderwerpen die niet in het vwo-curriculum staan. De omvang kan variëren van een project van enkele dagen (zie bijvoorbeeld JuniorTUDelft ) tot een programma dat één middag per week omvat (Pre-University College Universiteit Leiden en Pre-University College Technische Universiteit Eindhoven).
Het meest omvattend is het programma van het Junior College Utrecht (JCU).

Het Junior College Utrecht voor bètagetalenteerde leerlingen 5/6vwo
Het programma van het JCU omvat twee weekdagen in 5 en 6-vwo, waarin het basiscurriculum van de bètavakken versneld en uitdagend wordt gegeven. Zo ontstaat ruimte voor allerlei verdiepende en verrijkende onderwerpen. Een belangrijk leereffect van dit programma is volgens oud-leerlingen de academische studiehouding die zij in hun JCU-tijd hebben ontwikkeld.


Het JCU wil ook een werkplaats voor vernieuwing van het bètaonderwijs in vwo-bovenbouw zijn. Daarom heeft het naast het leerlingenprogramma ook een docentenprogramma. Daarin heeft het een aantal nlt- en wiskunde-D modules ontwikkeld, evenals keuzeopdrachten voor de monovakken.

Module Bewegende Aarde op het Junior College Utrecht


Het JCU levert tevreden, ‘empowerde’ leerlingen af met gemiddeld hoge examencijfers voor de bètavakken.


Young Economic Students
De Universiteit Utrecht biedt ook het programma Young Economic Students (YES) aan, dat zich op getalenteerde leerlingen van het profiel Economie en Maatschappij richt.

Keuzeopdrachten

Bètagetalenteerde leerlingen willen meer uitdaging in de les. De docent kan daaraan tegemoet komen door de leerlingen versneld door een hoofdstuk te laten gaan en aan het einde van een lessenserie een keuzeopdracht te geven. Die zijn er in drie smaken: verrijkend, verdiepend en herhalend. Voorbeelden van zulke opdrachten voor de vakken wis-, natuur-, scheikunde en biologie zijn te vinden op de site www.bètadifferentiatie.nl.

Hoe je in de klas gedifferentieerd kunt werken met behulp van keuzeopdrachten staat beschreven in het volgende artikel.

Een belangrijk onderdeel van de didactiek is de begeleiding die de leraar geeft bij het werken aan de keuzeopdrachten in de klas. Zie het volgende artikel:


Om ervoor te zorgen dat de leerlingen niet het gevoel krijgen dat ze alleen ‘zoet gehouden worden’ met extra opdrachten, moeten ze feedback van de docent en van klasgenoten krijgen. Het maken van een product, als resultaat van de opdracht (bijvoorbeeld een poster of een powerpoint presentatie) geeft gelegenheid hun resultaten te tonen en daar feedback op te krijgen. Dat staat beschreven in het volgende artikel

Masterclasses

Diverse universiteiten organiseren masterclasses over bètaonderwerpen voor bètagetalenteerde leerlingen.

Zie www.uu.nl/faculty/science/NL/vwo voor masterclasses voor vwo-leerlingen aan de Universiteit Utrecht.
Daar vind je ook de link naar de summerschool 'science for secondary school students'.

  • Website: Ook andere universiteiten organiseren masterclasses, bijvoorbeeld in Groningen.

NLT-modules volgen op de universiteit

Enkele universiteiten geven bètagetalenteerde leerlingen de mogelijkheid om in contact te komen met het bètaonderwijs op de universiteit door hen nlt-modules op de universiteit te laten volgen.

Onderstaand filmpje laat zien hoe BètaPlus onderwijs verloopt en wat de leerlingen en docenten ervan vonden:

Het gaat over de module Complexe Stromen.

Het volgende artikel beschrijft hoe het volgen van een nlt-module in het BètaPlus programma leerlingen en docenten bevallen is.

Profielwerkstuk doen op de universiteit

Veel universiteiten bieden leerlingen de mogelijkheid hun profielwerkstuk (gedeeltelijk) op de universiteit te doen. Deze mogelijkheid is in het bijzonder geschikt voor bètagetalenteerde leerlingen omdat zij dieper kunnen gaan dan op school mogelijk is. Zie bijvoorbeeld de website van het BètaSteunpunt Utrecht.
En de website van universiteiten, zoals die van de Universiteit Utrecht.

Een overzicht voor begeleiding van profielwerkstukken door universiteiten is er voor natuurkunde en aardwetenschappen.

De watersector biedt leerlingen de mogelijkheid het profielwerkstuk te doen bij een bedrijf of maatschappelijke organisatie. Voor Dat biedt een extra uitdaging, die interessant kan zijn voor getalenteerde leerlingen. Zie: www.ikonderzoekwater.nl.

Het volgende artikel beschrijft ervaringen vanuit dit project.

Meedoen aan olympiades

Meedoen aan olympiades is bij uitstek een manier voor bovenbouw leerlingen om een uitdaging aan te gaan. Hieronder een lijstje met websites van de bestaande olympiades:

Reacties

Wilt u hier een reactie plaatsen? Mail dan naar info@ecent.nl o.v.v. de titel van dit artikel.

 
Gemaakt op: 15 maart 2011 laatste wijziging: 13 november 2013